- elektrikcirehberi@gmail.com
Küresel enerji geçişinin ivme kazanması, elektrikli araçlardan enerji depolamaya, şebeke genişletmeden veri merkezlerine kadar geniş bir alanda kritik metal talebini keskin biçimde artırıyor. BloombergNEF’in yayımladığı Transition Metals Outlook 2025 raporu, bakırdan lityuma, grafitten kobalta kadar bir dizi metalde arz-talep dengesinin bozulduğunu gösteriyor.
Rapora göre özellikle bakır piyasası, 2025’ten itibaren yapısal bir arz açığı riskiyle karşı karşıya kalacak. Yeni madenlerin devreye alınmaması ve geri dönüşüm tesislerinin artmaması halinde, 2050 yılına kadar bakırda yaklaşık 19 milyon tonluk eksiklik oluşabilir. Bu durum, elektrikli araçlar ve yenilenebilir enerji altyapısı gibi düşük karbonlu teknolojilere geçişi zorlaştırabilir.
Grafit gibi bazı metallerde de talebin, özellikle batarya üretimiyle birlikte, ilave tedarik kapasitesini aşarak 2030 sonrası teknik açığa yol açması bekleniyor. Lityum üretiminin ise Güney Amerika ve Afrika’daki yeni projeler ile ve bataryaların geri dönüşümü sayesinde önümüzdeki dönemde büyümesi öngörülüyor.
Çin’in hâkimiyeti sürüyor
Raporda, kritik metal tedarik zincirinin büyük bir kısmının hâlen Çin merkezli olduğu vurgulanıyor. Alüminyum, grafit, manganez, kobalt ve nadir toprak elementleri gibi ürünlerde Çin’in orta ve ileri işleme kapasitesi dünyanın en yüksek seviyesinde bulunuyor. Avrupa ve ABD tedarik çeşitliliğini güçlendirmeye çalışsa da, rafinaj gibi kilit süreçlerin büyük kısmı Çin’e bağımlı kalmaya devam ediyor.
Bununla birlikte, Endonezya ve Filipinler gibi Güneydoğu Asya ülkeleri nikel üretimini artırarak tedarik zincirine katkı sağlıyor; Avustralya, Brezilya, Kanada, Endonezya ve Güney Afrika ise ihracat kısıtlamaları, devlet yatırımları ve mali teşvikler gibi politikalarla yerel üretimi destekliyor.
Yatırım ve politika belirleyicileri
BloombergNEF, madencilik ve metal işleme şirketlerinin stratejilerinin de piyasaların şekillenmesinde kritik rol oynadığını belirtiyor. BHP, Anglo American, Rio Tinto ve Glencore gibi büyük grup ve şirketler, yatırım önceliklerini hisse dağıtımlarından üretim kapasitesine kaydırmaya başladı. Ayrıca Demokratik Kongo Cumhuriyeti’ndeki kobalt üretimine yönelik son müdahaleler fiyat istikrarı sağlamaya yardımcı oldu.
Raporda 2 bin 500’den fazla şirketin enerji geçişi metallerinin madenciliği veya işlenmesiyle ilgili faaliyet yürüttüğü ve bu faaliyetlerin 2024 yılında yaklaşık 386 milyar dolar gelir ürettiği kaydedildi.
Uzmanlar, sürdürülebilir enerji teknolojilerinin yaygınlaşabilmesi için yalnızca talebi karşılayacak yeni üretim kapasitelerinin değil, aynı zamanda metal üretiminin karbon yoğunluğunu azaltacak yatırımların da acilen artırılması gerektiğini vurguluyor.
