- elektrikcirehberi@gmail.com
Afrika Birliği ve uluslararası finans kuruluşlarının öncülük ettiği dev enerji planları ile güneş enerjisinde yaşanan hızlı büyüme, Türk şirketleri açısından yeni iş birliklerinin önünü açıyor.
AA’dan Murat Özgür Güvendik’in aktardığı bilgilere göre, Afrika’nın 10 yıllık enerji altyapı vizyonu kapsamında yaklaşık 150 milyar dolarlık yatırım planlanıyor. Bu yatırımların önemli bölümünün şebeke altyapısı, mini şebeke sistemleri ve güneş enerjisi projelerine yönlendirilmesi öngörülüyor.
Afrika’da enerji açığı sürüyor
Dünya enerji kaynaklarının önemli bir bölümüne sahip olmasına rağmen Afrika kıtasında enerjiye erişim halen büyük bir sorun olmaya devam ediyor.
Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) verilerine göre, 2026 itibarıyla Afrika’da yaklaşık 570 milyon kişi elektriğe erişemiyor. Uzmanlar, enerji altyapısının geliştirilmesi için gerekli finansmanın sınırlı kalmasının projelerin hayata geçirilmesini zorlaştırdığını vurguluyor.
Kıtadaki enerji finansmanının yarısından fazlasının Güney Afrika, Nijerya, Senegal, Kenya, Angola ve Mozambik’te yoğunlaşması ise diğer ülkelerde altyapı yatırımlarının yavaş ilerlemesine neden oluyor.
150 milyar dolarlık enerji altyapı vizyonu
Afrika Birliği Kalkınma Ajansı (AUDA-NEPAD) koordinasyonunda hazırlanan “On Yıllık Afrika Enerji Altyapı Yatırım Planı”, kıtanın sanayileşme hedeflerini destekleyecek büyük bir elektrik şebekesi oluşturmayı amaçlıyor.
Plan kapsamında Afrika’nın beş bölgesindeki enerji havuzlarının birbirine entegre edilmesi ve yaklaşık 1,3 milyar kişiyi kapsayan “Afrika Tek Elektrik Pazarı”nın (AfSEM) kurulması hedefleniyor.
IEA ve AUDA-NEPAD verilerine göre bu hedefe ulaşabilmek için önümüzdeki 10 yıl içinde:
Enerji finansmanının önemli ayağını ise Dünya Bankası ve Afrika Kalkınma Bankası’nın yürüttüğü “Misyon 300” girişimi oluşturuyor. Proje kapsamında 2030’a kadar 300 milyon kişinin elektriğe erişmesi hedeflenirken Dünya Bankası tek başına 50 milyar dolardan fazla kaynak ayırmış durumda.
Güneş enerjisinde hızlı büyüme
Küresel Güneş Enerjisi Konseyinin yayımladığı “Afrika Güneş Enerjisi Pazarı Görünümü 2026” raporu, kıtanın güneş enerjisi potansiyelinin hızla değerlendirilmeye başladığını ortaya koyuyor.
Rapora göre Afrika, dünya güneş enerjisi kaynaklarının yaklaşık yüzde 60’ına sahip. 2025 yılında kıtada 4,5 GW’lık yeni güneş enerjisi kurulumu gerçekleştirildi ve kapasite bir önceki yıla göre yüzde 54 artarak rekor seviyeye ulaştı.
Güney Afrika 1,6 GW’ık yeni kapasiteyle pazarın lideri olurken, kıtada 8 ülke 100 MW’ın üzerinde güneş enerjisi üretimine ulaştı. Uzmanlar Afrika’nın 2029 yılına kadar 33 GW’lık ek kapasite devreye almasını bekliyor.
Küçük şebekeler öne çıkıyor
Güney Afrika Fotovoltaik Sanayi Birliği (SAPVIA) Üst Yöneticisi Rethabile Malemu, AA’ya yaptığı değerlendirmede kıtada büyük ölçekli projeler kadar bağımsız küçük şebeke (mini-grid) projelerinin hızla yaygınlaştığını söyledi.
Malemu’ya göre mini şebeke projeleri daha kısa sürede devreye girebildiği ve hızlı nakit akışı sağladığı için yatırımcılar açısından önemli avantajlar sunuyor. Ayrıca “kullandıkça öde” gibi esnek ödeme modelleri sayesinde tüketicilerin elektrik erişimi de kolaylaşıyor.
Yerelleşme şartı yatırım modelini değiştiriyor
Güney Afrika Bağımsız Güç Üreticileri Ofisi (IPP) yöneticisi Tshivina Magoro ise yeni enerji ihalelerinde yerel katma değer ve istihdamın giderek daha belirleyici hale geldiğini belirtti.
Magoro, kamu ihalelerinde fiyatın yüzde 70, yerli içerik ve istihdam kriterlerinin ise yüzde 30 ağırlığa sahip olduğunu belirterek, gelecekte enerji depolama sistemleriyle şebekeye dengeli elektrik sağlayan projelere öncelik verileceğini ifade etti.
Uzmanlara göre bu yaklaşım, Afrika enerji pazarında güçlü konuma sahip Çinli şirketlere karşı yerel ortaklıklar üzerinden Türk firmalarına yeni fırsatlar sunabilir.
Türk şirketleriyle iş birliği çağrısı
Güney Afrika merkezli enerji ekipmanları üreticisi ACTOM’un Üst Yöneticisi Sy Gourrah, Türk şirketleriyle teknoloji ortaklığına açık olduklarını söyledi.
Gourrah, özellikle batarya depolama sistemleri, inverterler ve büyük ölçekli transformatörler alanlarında iş birliği fırsatları bulunduğunu belirterek, “Bu yalnızca batarya ve inverterlerle sınırlı değil. Örneğin 500 MVA seviyesindeki büyük transformatörlerde de teknoloji ortaklıklarını değerlendirmek istiyoruz.” ifadelerini kullandı.
