- elektrikcirehberi@gmail.com
“Enerji Dönüşüm Finansmanının Küresel Manzarası 2025” raporu, yatırımların bölgesel dağılımını, finansal araçları ve tedarik zincirlerini mercek altına alarak hükümetlere ve müzakerecilere yol göstermeyi amaçlıyor.
Rapora göre 2024 yılında yenilenebilir enerjiye yapılan yatırımlar, uzun vadeli eğilimi sürdürerek enerji sektörünün yüzde 96’sını oluşturdu. Güneş enerjisi ise yüzde 49 artışla 554 milyar dolara ulaşarak küresel yatırımda rekor kırdı. Buna rağmen sektörün genel büyümesi, bir önceki yılki ivmeyi yakalayamadı ve yüzde 7,3’e indi.
Fosil yakıtlara yönelik harcamalar artsa da, yenilenebilir enerji, enerji depolama ve şebeke yatırımları toplamda fosil yakıt yatırımlarını 2024’te geride bıraktı.
Yatırımların yüzde 90’ı gelişmiş ekonomiler ve Çin’de yoğunlaştı
Rapor, enerji dönüşümüne yönelik yatırımların küresel ölçekte arttığını, ancak büyük bölümünün gelişmiş ekonomiler ve Çin’de toplandığını gösteriyor. Düşük gelirli ülkeler ise yüksek borçlanma maliyetleri, sınırlı mali kapasite, kırılgan finansal yapılar ve sermaye maliyetleri nedeniyle dış finansmana bağımlı durumda.
IRENA Genel Direktörü Francesco La Camera, yatırımların küresel 2030 hedefleri için hâlâ yetersiz olduğuna dikkat çekerek, “Yenilenebilir enerji fonları hızla artıyor ancak en gelişmiş ekonomilere yoğunlaşıyor. COP30’da ülkeler geçişi gerçekten küresel kılmak istiyorsa gelişmekte olan ülkelere finansmanın ölçeklendirilmesi şart.” dedi.
Düşük maliyetli finansman eksikliği riskleri büyütüyor
2023’te küresel enerji dönüşümü yatırımlarının neredeyse yarısı borç olarak sağlandı. Bu borçların çoğu piyasa faiz oranlarıyla verilirken, hibelerin toplam içindeki payı yüzde 1’in altında kaldı. Düşük maliyetli finansmana erişim zayıf kaldığı için birçok gelişmekte olan ülke borç yükü riskiyle karşı karşıya.
La Camera, kamu fonlarının özel yatırımı harekete geçirecek şekilde daha akıllıca kullanılmasının önemine işaret ederek, özel finansmanın eksik kaldığı alanlarda çok taraflı iş birliğinin ve kamu öncülüğünün kritik rol oynadığını vurguladı.
Enerji dönüşümünün tedarik zinciri Çin’de yoğunlaşıyor
Raporun öne çıkan bulgularından biri de enerji dönüşümüne yönelik üretim tesislerinin küresel dağılımı. 2018–2024 döneminde güneş, rüzgâr, pil ve hidrojen teknolojileri için yapılan toplam üretim tesisi yatırımının yüzde 80’i Çin’de gerçekleşti.
2024 yılında güneş paneli üretim yatırımlarındaki düşüşün etkisiyle, bu dört alandaki fabrika yatırımları yüzde 21 azalarak 102 milyar dolara geriledi. Ancak batarya fabrikalarına yapılan yatırımlar, artan elektrikli araçlar, şebeke ve veri merkezi talebiyle birlikte iki katına çıkarak 74 milyar dolara ulaştı.
Gelişmekte olan ülkeler için uluslararası iş birliği kritik
Rapora göre ortak girişimler, teknoloji paylaşımı, bilgi transferi ve doğrudan yabancı yatırım, gelişmekte olan ülkelerde enerji geçişi üretim kapasitesinin artırılması için hayati önem taşıyor. Ancak bu yatırımların sosyal ve çevresel açıdan sürdürülebilir şekilde yapılması için özel politika araçlarına da ihtiyaç var.
