- elektrikcirehberi@gmail.com
AA muhabiri Nuran Erkul’un sorularını yanıtlayan Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) Başkanı Fatih Birol, “Enerji güvenliğinin altın kuralı çeşitlendirmedir. Bugün en büyük kırılganlık kritik minerallerde.” dedi.
Birol, petrol krizlerinin yaşandığı 1970’lere benzer yeni bir “kritik mineraller krizi” ihtimalinin güçlendiğini belirterek, “Kritik mineraller yalnızca enerji dönüşümünde değil; sanayiden yapay zekâya, savunma teknolojilerinden otomotive kadar tüm alanlarda kilit rol oynuyor. Bu zincirde yaşanacak bir kesinti ekonomiyi felç edebilir” ifadelerini kullandı.
IEA Başkanı, bugün kritik mineral tedarik zincirlerinde ciddi bir yoğunlaşma olduğunu, bunun da küresel enerji güvenliği açısından tarihi bir kırılganlık yarattığını söyledi.
Birol’a göre en çarpıcı örnek nadir toprak elementleri: “Dünyadaki rafinaj kapasitesinin yüzde 91’i Çin’de. ABD, Avrupa, Hindistan, Malezya, Avustralya ve Kanada bu alanda çeşitlendirme yatırımlarına yöneliyor ancak tüm projeler gecikmesiz tamamlansa bile bu pay ancak yüzde 75’e düşüyor. Çin hâlâ ezici bir üstünlüğe sahip olacak.”
Birol, Çin’in bu yıl nadir toprak elementleri ihracatına getirdiği kısa süreli sınırlandırmanın küresel otomotiv sektöründe büyük paniğe yol açtığını hatırlatarak, tedarik kesintisi yaşanmasa bile bu alandaki baskınlığın “ciddi bir jeoekonomik koz” olduğunu dile getirdi.
20 stratejik minerale Çin damgası
IEA’nın yeni yayımladığı Dünya Enerji Görünümü (WEO) raporu da tabloyu destekler nitelikte. Enerji sektöründe yoğun kullanılan 20 stratejik kritik mineralin 19’unun rafine süreçlerinde Çin hakimiyeti bulunuyor. Kasım 2025 itibarıyla bu minerallerin yarısından fazlası ihracat kontrollerine tabi. Rapora göre, yapay zekâ ve veri merkezlerinin yükselişi yalnızca küresel elektrik talebini değil, kritik minerallere olan ihtiyacı da hızla artıracak.
Bu çerçevede Çin, çip üretiminde kullanılan yüksek saflıkta silisyumun yüzde 95’ini rafine ediyor. Veri merkezlerinde kullanılan güç transformatörleri ve elektrik devreleri için kilit öneme sahip bakırda da yüzde 44’lük pay ile dünyanın en büyük üreticisi konumunda.
“Çeşitlendirme hızlandırılmalı”
Birol, bu tablo karşısında ülkelerin kritik mineral tedarikinde kaynak ve ticaret rotalarını hızla çeşitlendirmesi gerektiğini söyleyerek, “Enerji güvenliğinin geleceği, yalnızca petrol ve gaza değil; kritik minerallere erişime de bağlı. Bu alandaki projelerin hızlanması şart.” açıklamasını yaptı.
